RAPORT Z PRZESŁUCHANIA: MASSIVE ATTACK „EUTOPIA” EP

Tegoroczne mini-wydawnictwo Massive Attack[1] nie odbiło się większym echem w zbiorowej świadomości muzycznej. Nie zostało wprawdzie zupełnie zignorowane, ale też nie zyskało sobie tyle uwagi, co na przykład płyta Fiony Apple czy Taylor Swift. W sumie trudno się temu dziwić; rok 2020 i natłok apokaliptycznych wydarzeń niespecjalnie zachęca do bycia na bieżąco z kulturą. Z drugiej strony jednak… gdybyście mieli w tym roku przesłuchać tylko JEDEN nowy projekt muzyczny, to zdecydowanie doradzałabym sięgnięcie właśnie po „Eutopię”.

Być może za stosunkowo mały odzew odpowiada niezwykła forma, w jakiej EP-ka się ukazała. Została ona opublikowana 10 lipca na portalu YouTube bez żadnej wcześniejszej zapowiedzi. Nie ukazała się też na portalach streamingowych, co może stanowić pewien kłopot dla ludzi polegających w kwestii nowości na Radarze premier Spotify… W sumie jednak trudno dziwić się decyzji o opublikowaniu EP-ki wyłącznie w formie wideo. „Eutopia” bowiem jest projektem audiowizualnym, w którym obraz jest kluczowy dla płynnego przyswojenia treści. Owszem, składające się na nią utwory brzmią przyjemnie również i bez teledysków, ale najważniejszym elementem tego wydawnictwa jest PRZEKAZ – a wybrzmiewa on dużo lepiej, gdy warstwa „audio” jest wspomagana przez „wizualną”[2].

Dlaczego „Eutopia” bez wideo jest niepełnym albumem? I jaki właściwie kryje się w niej PRZEKAZ? Podpowiedzią może być już sam tytuł. Słowo „eutopia” mianowicie oznacza „miejsce dobrobytu jako obiekt praktycznych aspiracji (w przeciwieństwie do utopii, która pozostaje koncepcją niemożliwą do osiągnięcia)”[3]. W trzech utworach Massive Attack przedstawia pomysły, jak można takie miejsce stworzyć. W tym celu zespół zaprosił trzech ekspertów do wygłoszenia mini-wykładu politycznego. Następnie połączył ich wypowiedzi ze ścieżką dźwiękową oraz wyświetlanym tekstem i wizualizacjami. Jako że eksperci nieraz sięgają po dość skomplikowane słownictwo, śledzenie tekstu na ekranie zdecydowanie ułatwia śledzenie ich toku myślenia. Dodatkowym atutem jest możliwość przetłumaczenia tekstu wideo (do tej pory EP-ka ukazała się z napisami w sześciu językach[4]), a także animacje w przewrotny sposób uzupełniające przedstawiane wypowiedzi[5].

A o czym są te mini-wykłady? Spójrzmy na listę utworów…
# CLIMATEMERGENCY (feat. Algiers, narracja: Christiana Figueres
# TAXHAVENS (feat Saul Williams, narracja: Gabriel Zucman)
# UNIVERSALBASICINCOME (feat. Young Fathers, narracja: Guy Standing)
Czyli odpowiednio: kryzys klimatyczny, raje podatkowe, dochód podstawowy. Odważny i stosunkowo niekonwencjonalny dobór tematów. O ile o klimacie mówi się dużo – szkoda tylko, że dużo mniej się robi… – o tyle temat uniwersalnego dochodu podstawowego pozostaje póki co w sferze dywagacji „a czy warto?” i nielicznych eksperymentów. Do tego całkiem sporo głosów wyraża negatywne nastawienie do tej idei, co wydaje się przesuwać ten koncept jeszcze bardziej w sferę science fiction. Jeśli zaś chodzi o raje podatkowe… Dyskurs publiczny przypomina sobie o nich tylko przy okazji skandali politycznych, poza tym ten temat jest całkowicie znormalizowany. To wręcz egzotyczne, posłuchać o nich w dobie COVID.Jak widać jednak, niektórzy naprawdę wierzą, że da się złagodzić kryzys klimatyczny, wprowadzić dochód podstawowy tak, by skorzystali na tym wszyscy i znieść instytucję rajów podatkowych. I nie chodzi tutaj o wiarę w kategoriach utopijnych, tylko właśnie o taką bliską, pragmatyczną wiarę „po prostu tak będzie lepiej, więc to zróbmy”. To… naprawdę super.

To znaczy, o ile ktoś ma poglądy zgodne z eutopijnymi ekspertami. Przypuszczam, że ktoś o skrajnie odmiennej orientacji polityczno-gospodarczej poczuje się dość mocno zirytowany zawartością tej EP-ki. A może nie, może właśnie argumenty przedstawione przez gości Massive Attack by go przekonały? Kto wie…

Wróćmy jeszcze na chwilę do formy „Eutopii”, a konkretniej do jej walorów muzycznych. Elektroniczne podkłady stworzone przez Massive Attack i gości są na tyle ciekawe, że przykuwają uwagę słuchaczy nawet poza warstwą merytoryczną. #CLIMATEEMERGENCY i #TAXHAVENS są stosunkowo dynamiczne i niepokojące, #UNIVERSALBASICINCOME ma natomiast dużo spokojniejsze, bardziej „chillowe” tempo. Wszystkie trzy natomiast po prostu brzmią dobrze. Zresztą po Massive Attack nie spodziewałabym się niczego innego 🙂 Dodatkowym muzycznym smaczkiem są wokalne występy zaproszonych artystów. Czasem wprawdzie nachodzą na wykłady ekspertów, ale nawet wtedy nie wywołuje to efektu dysonansu. Osobiście najmniej mnie przekonuje utwór z gościnnym występem Saula Williamsa: o ile sama muzyka jeszcze ujdzie, o tyle jego wstawki wokalne brzmią dla mnie dość… bełkotliwie. Taka estetyka, wiem, ale po prostu za nią nie przepadam. Dużo bardziej wolę spokojne frazowanie Young Fathers czy lekko „etniczne” wokalizy Algiers. Ale to jest kwestia indywidualna, a nawet jeśli nie do końca podoba mi się podkład, to treść zdecydowanie to nadrabia.

Podsumowując: na „Eutopię” składa się ciekawa forma i inspirująca treść, do tego EP-ka trwa zaledwie 15 minut (czyli można obejrzeć w przerwie między zajęciami na Zoomie) i jest dostępna za darmo na YouTube. Aż żal nie obejrzeć! Nic na tym nie stracicie, nawet jeśli wam się nie spodoba. Osobiście polecam z całego serduszka.

[1] Różne źródła podają różny skład ekipy stojącej za „Eutopią”. W opisach filmików na YT jest mowa tylko o Robercie Del Naja i Euanie Dickinsonie, ale na Wikipedii wymieniony jest też Grant Marshall i Tricky… Umówmy się, że będę po prostu używać zbiorczej nazwy „Massive Attack”, a kwestię tego, kto się pod nią dokładnie kryje, w miarę możliwości ustalę później.
[2] Co prawda nie powstrzymało mnie to przed puszczeniem jednego z utworów w audycji, ale naprawdę. Lepiej jest słuchać i oglądać naraz.
[3] https://twitter.com/MassiveAtt…/status/1281611739973525504
[4]Niestety wśród przetłumaczonych wersji nie ma polskiej. Kusiło mnie, by samej zrobić tłumaczenie, ale wiecie, ustawa o dziełach zależnych 😦
[5] Moje osobiste interpretacje odnośnie warstwy wideo wyglądają tak: migające czaszki w utworze klimatycznym symbolizują, co nas czeka, jeśli nie pospieszymy się z reakcją na kryzys. Glitchowa mapa z ukrytym motywem czaszki, którą widać w utworze #TAXHAVENS, wskazuje na kolonialny i postkolonialny rodowód rajów podatkowych. Natomiast płynne przejścia pomiędzy twarzami różnych osób w wideo o dochodzie podstawowym pokazuje, że pewne cechy gatunku ludzkiego są uniwersalne. Wszyscy jesteśmy ludźmi i wszyscy mamy te same prawa, w tym prawo do pewnego egzystencjalnego „minimum”, które dochód podstawowy mógłby pokrywać.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s